Γ. Καρτάλη 72
(Πρώην Γαλλικό Ινστιτούτο)
38333 Βόλος
ead-volos@astronomos.gr
secretary@astronomos.gr
Τηλ: (+30) 2421046253
Fax: (+30) 2421051061

Μάθημα 3ο:
Γένεση, ζωή και θάνατος των αστέρων – Ουρανογραφία

Ένα μεγάλο πλήθος από τους αστέρες του ουρανού παρουσιάζουν διαφορετική λαμπρότητα κάθε φορά και γι’ αυτό λέγονται μεταβλητοί. Άλλοι από αυτούς μεταβάλλουν περιοδικά τη λαμπρότητά τους και γι’ αυτό λέγονται περιοδικοί μεταβλητοί και άλλοι τη μεταβάλλουν ακανόνιστα και λέγονται ανώμαλοι μεταβλητοί αστέρες.

Οι περιοδικοί μεταβλητοί αστέρες διακρίνονται στους μεταβλητούς λόγω έκλειψης, στους παλμικούς μεταβλητούς και στους πάλσαρς που ανακαλύφθηκαν τη 10ετία του 1960. Οι ανώμαλοι μεταβλητοί πάλι χωρίζονται στους αστέρες εκλάμψεων, που αναλάμπουν, όπως οι εκλάμψεις του Ήλιου, αλλά πολύ εντονότερα, καθώς και στους καινοφανείς και υπερκαινοφανείς αστέρες, που εμφανίζονται ξαφνικά στον ουρανό και σιγά – σιγά σβήνουν.

Οι αστέρες γεννώνται μέσα σε νεφελώματα, που συμπυκνώνονται και σχηματίζουν έναν πρωτοαστέρα, ο οποίος αργότερα, μετά από εκατομμύρια χρόνια, παίρνει την κανονική μορφή άστρου και απεικονίζεται έτσι στην κύρια ακολουθία του διαγράμματος Η – R. Όταν καταναλώσει όλα τα καύσιμά του, καταλήγει τη ζωή του ως λευκός νάνος αστέρας ή αστέρας νετρονίων ή μαύρη τρύπα.

Τους αστερισμούς και τους αστέρες του ουρανού, που φαίνονται από την Ελλάδα, μπορούμε να τους παρατηρήσουμε στον ουράνιο θόλο κατά μια ανέφελη νύχτα. Έτσι διακρίνονται πολύ καλά προς το βόρειο μέρος του ουρανού οι αστέρες και οι αστερισμοί της Μεγάλης Άρκτου, η οποία έχει λαμπρούς αστέρες, ο Πολικός αστέρας, που είναι ο τελευταίος αστέρας της ουράς της Μικρής Άρκτου και οι άλλοι αειφανείς αστερισμοί (Κασσιόπη, Κηφέας κ.λπ.).

Οι άλλοι αστερισμοί είναι αμφιφανείς και φαίνονται στον ουράνιο θόλο διαφορετικοί κατά τις διάφορες εποχές του έτους. Έτσι, εάν παρατηρήσουμε κατά τις βραδινές ώρες την Άνοιξη θα ιδούμε το Βασιλίσκο του αστερισμού του Λέοντα, τον Στάχυ της Παρθένου, τον Αρκτούρο του Βοώτη και άλλους. Το Καλοκαίρι βλέπουμε καθαρά το Θερινό Τρίγωνο, που το αποτελούν οι αστέρες: Βέγας της Λύρας, Ντενέμπ του Κύκνου και Αλτάιρ του Αετού. Επίσης φαίνεται ο Αντάρης του Σκορπιού και ο μεγάλος αστερισμός του Ηρακλή. Το Φθινόπωρο ξεχωρίζουμε στον ουρανό τους αστερισμούς Ανδρομέδα, Περσέα και Πήγασο, που συνδέονται μυθολογικά μεταξύ τους. Τους χειμερινούς μήνες φαίνεται καθαρά ο μεγάλος αστερισμός του Ωρίωνα, με τους δυο λαμπρούς αστέρες του τον Ρίγκελ και τον Μπετελγκέζ, ο αστερισμός των Διδύμων,  με τους δυο πολύ λαμπρούς αστέρες του, τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη, ο αστερισμός του Μεγάλου Κυνός, με τον λαμπρότερο αστέρα του ουρανού Σείριο, ο Μικρός Κύων με τον Πρόκυνα, ο Ηνίοχος με την Αίγα, ο Ταύρος με τον Λαμπαδία και τα δυο σμήνη του, τις Πλειάδες και τις Υάδες.